Slaaphygiëne in het ziekenhuis.

Er is geen wetenschappelijk onderzoek voor nodig om mensen ervan te overtuigen dat een nacht met weinig slaap een negatieve invloed heeft op de dag erop. We weten allemaal uit ervaring dat te weinig slaap een grote impact op ons heeft. Sterker nog, slaap blijkt van levensbelang. Slaap is blijkbaar van zo’n wezenlijk belang dat het, ondanks de kwetsbare staat, voor alle diersoorten behouden is gebleven in de evolutie.

‘In een ziekenhuis lijkt deze essentiële levensfunctie echter geen prioriteit te hebben,’ schrijft slaaponderzoeker dr. Olaf Verschuren. ‘Uit onderzoek blijkt dat mensen in een ziekenhuis gemiddeld anderhalf uur korter slapen dan thuis en dat ruim 57 procent thuiskomt met een slaapgebrek.’

Geluidsoverlast van medische apparatuur, snurkende of hoestende kamergenoten, gesprekken van artsen of verpleegkundigen, en onregelmatige controlemomenten. Deze slaapverstoorders worden vaker gemeld als oorzaak van een slechte slaap dan bijvoorbeeld pijn of angst. Ook houdt een ziekenhuis geen rekening met of iemand ochtend- of avondmens is. Zeker avondmensen worden te vroeg gewekt, omdat er vóór het ontbijt allerlei metingen gedaan moeten worden.

Dat patiënten slecht slapen in een ziekenhuis is niet wenselijk. Slaap is een unieke toestand van het lichaam, waarin neurale en hormonale processen bijdragen aan het fysiek, maar ook mentaal herstel.

Simpele interventies

‘In de praktijk wordt momenteel bij slapeloosheid in het ziekenhuis als een automatisme gegrepen naar slaapmedicatie, veelal benzodiazepines. Deze medicatie verslechtert echter de slaaparchitectuur, en is bovenal geassocieerd met een klinische verslechtering van patiënten, en een verhoogd risico op delirium, vallen en heropname.’ vervolgt dr. Verschuren in een publicatie in medisch contact. ‘Het zou dan ook beter zijn om met preventieve maatregelen slaapproblemen te voorkomen of met niet-farmacologische interventies slaap te verbeteren.’

Hierbij lijken simpele interventies, zoals het uitdelen van slaapmaskers en oordoppen, of het letten op voldoende blootstelling aan daglicht, al een verschil te kunnen maken. Maar met alleen deze maatregelen zijn we er niet: het effect van bijvoorbeeld ontspanningsoefeningen voor het slapen gaan zal namelijk direct teniet worden gedaan als de verpleegkundige een halfuur later met een bloeddrukmeter aan het bed staat.

Ook ruimtelijke ingrepen in het ziekenhuis zouden een rol kunnen spelen bij het vormgeven van de juiste slaaphygiene. In het Juliana kinderziekenhuis zie je hoe  ontwerpbureau Tinker  de gang naar de operatiezaal speels ontsluit.

Ook ruimtelijke ingrepen in het ziekenhuis zouden een rol kunnen spelen bij het vormgeven van de juiste slaaphygiene. In het Juliana kinderziekenhuis zie je hoe ontwerpbureau Tinker de gang naar de operatiezaal speels ontsluit.

‘Een geïntegreerde aanpak met voldoende blootstelling aan daglicht overdag, aandacht voor slaaphygiëne (zoals het vermijden van cafeïne in de avond en beeldschermgebruik kort voor het slapen; dutjes vermijden na 16.00 uur) en ontspanningsmethoden zullen vooral effect hebben in een slaapbevorderend afdelingsklimaat, met rust en zo min mogelijk verstoring van de slaap. Idealiter zou een slaapmonitor het ziekenhuispersoneel helpen om slapende patiënten met rust te laten, maar juist ook om bij wakkere patiënten binnen te lopen, en aandacht te hebben voor bijvoorbeeld angst of pijn.’

Wil je meer weten over het wie, wat, waar, waarom over slaap? Kom dan naar het minicollege van slaaponderzoekers Jeroen Dudink en Olaf Verschuren in Tivoli, Utrecht. Op 16 december om 11 uur ‘s ochtends kun je slaapexperimenten doen in de onderzoekswerkplaats, advies vragen over jouw slaappatroon en spreken met de wetenschappers.

43588771_2351894484839166_8203636089412386816_n.jpg