De wetenschap van slaap

Het woord siësta komt van het Latijnse hora sext. Het zesde uur ligt in de namiddag en is het moment waarop je volgens Sara Mednick het beste kunt ontspannen. Sara is hoofdonderzoeker aan Harvard en heeft met haar ‘twintig woorden’ onderzoek laten zien dat korte slaap in de middag het geheugen met 33 procent versterkt. In een experiment kon zij aantonen dat proefpersonen na een kort slaapje beter in staat bleken eerder geleerde woorden te reproduceren dan de proefpersonen die geen dutje hadden gedaan.

Ik hoor dit verhaal gisteren van Olaf Verschuren. Hij is assistent professor aan het Universitair Medische Centrum in Utrecht en verbonden aan revalidatiecentrum De Hoogstraat. De aanleiding van onze ontmoeting was een artikel van zijn hand in Medisch Contact. Zijn boodschap is eenvoudig en helder. Goed slapen is noodzakelijk voor een goede gezondheid.

Je zou zeggen dat de medische wereld zich allang bewust is van de helende werking van slaap. En toch blijkt uit onderzoek dat mensen in een ziekenhuis gemiddeld anderhalf uur korter slapen dan thuis – 5,5 tegenover 7 uur – en dat ruim 57 procent thuiskomt met een slaapgebrek. Blijkbaar is de medische staf niet volledig in staat te voorzien in een omgeving waarin de herstelfunctie van slaap optimaal tot zijn recht komt.

In het ziekenhuis worden ‘slaapverstoorders’ vaker gemeld als oorzaak van een slechte slaap dan bijvoorbeeld pijn of angst. Het gaat dan bijvoorbeeld om omgevingsgeluid, licht en een onregelmatige controles. Dat vraagt om een bewustzijnsverandering waarbij de ritmes van het ziekenhuis aansluiten op de behoeftes van de patiënten. En ook de omgeving moet zo worden ingericht dat patiënten zo goed mogelijk kunnen slapen.

Om zijn pleidooi kracht bij te zetten, wijst Olaf naar topsporters. De voetballer Christino Ronaldo heeft een eigen slaapcoach en heel veel sporttrainers doen er alles aan om het natuurlijke ritme van inspanning en ontspanning bij sporters te optimaliseren. Als het slaap zo’n grote waarde heeft voor topsporters, zo is de gedachte, dan zal dit zeker ook bij het herstel van ziekte spelen.

Ons gesprek werd een mooie verkenning van de rol van rust, herstel en ontspanning in de gezondheidszorg. Ik hoop oprecht dat we meer aandacht gaan geven aan de subtiele en onzichtbare waarde van ontspanning en slapen. Dat we dit denken expliciet meenemen als we praten over gezondheidszorg en genezing. Maar ook in het gewone leven moeten we meer kennis en bewustwording van de waarde van slaap gaan krijgen.

Olaf is daar passievol mee bezig. Op zondag 18 december kun je met de kinderen naar Tivoli. Daar geven Olaf en zijn collega’s het mini-college “Alles wat je wilt weten over slaap”. Je krijgt dan een slaapdagboek en je mag zelfs aan een ‘echt’ slaapexperiment meedoen.